Eclusief Print Accesibility Standard
EPAS is een toegankelijkheidsstandaard voor gedrukte publicaties. De richtlijn beschrijft hoe ontwerp, typografie, materiaalkeuze en navigatie zo kunnen worden vormgegeven dat drukwerk voor zoveel mogelijk mensen duidelijk, leesbaar en gebruiksvriendelijk is.
De standaard is ontwikkeld op basis van ontwerprichtlijnen, toegankelijkheidsprincipes en praktijkonderzoek, en biedt een helder kader voor organisaties die hun printmateriaal toegankelijker en inclusiever willen maken. EPAS richt zich op vier pijlers: zichtbaar, leesbaar, begrijpelijk en gebruiksvriendelijk. De kernvoorwaarden voor drukwerk dat zonder inspanning te gebruiken is door een brede en diverse lezersgroep.
Zichtbaar
Zichtbaarheid draait om contrast, kleurgebruik, herkenbare silhouetten, duidelijke iconen en visueel onderscheid tussen elementen. Een publicatie is zichtbaar wanneer alle informatie, tekst, iconen, foto’s en structuurelementen onder allerlei lichtomstandigheden en op verschillende papiertypes betrouwbaar te herkennen blijft. De basis: sterk contrast, rustige achtergronden en visuele helderheid.
1.1 Kleur & contrast
Kleur en contrast zorgen ervoor dat informatie direct zichtbaar is. EPAS vereist stabiel, hoog contrast zodat tekst en elementen onder alle omstandigheden duidelijk leesbaar blijven.
1.1.1 Contrast voor tekst
Tekst heeft voldoende hoog contrast (donkere tekst op lichte achtergrond, minimaal donkere tinten ≥80% zwart) zodat lettervormen onder alle licht- en papiercondities duidelijk zichtbaar blijven.
1.1.2 Contrast & silhouet voor iconen
Iconen en labels hebben voldoende contrast (≥3:1) en een duidelijk, kleuronafhankelijk silhouet dat bij kleine formaten zichtbaar blijft.
1.1.3 Betekenisoverdracht & kleurgebruik
Kleur wordt nooit als enige betekenisdrager gebruikt; informatie is altijd herkenbaar via vorm en/of tekst.
1.1.4 Achtergrond & contrastvlakken
Achtergrondvlakken bieden stabiel, hoog contrast en bevatten geen lichte pasteltinten of drukke beelden onder kleine tekst.
1.2 Afbeeldingen & visuele elementen
Beelden moeten helder, rustig en ondersteunend zijn. Ze mogen de leesbaarheid niet hinderen en worden nooit gebruikt als achtergrond voor kleine of belangrijke tekst.
1.2.1 Afbeeldingskwaliteit & zichtbaarheid
Afbeeldingen zijn helder, rustig en goed zichtbaar, met een direct herkenbaar hoofdonderwerp en zonder ruis of overmatige details.
1.2.2 Tekst & foto’s (zichtbaarheid & contrast)
Tekst staat niet direct op foto’s, tenzij een volledig dekkende overlay wordt gebruikt die het contrast en de letterherkenning volledig waarborgt.
1.2.3 Illustraties & silhouetherkenning
Illustraties zijn eenvoudig, silhouet-herkenbaar en niet overmatig gedetailleerd, zonder transparante of overlappende vormen die visuele ruis veroorzaken.
1.2.4 Onderschriften & legenda’s
Onderschriften en legenda’s zijn duidelijk leesbaar, contrastrijk, minimaal 10–11 pt en consequent direct onder het bijbehorende beeld geplaatst, zodat de visuele context altijd ondubbelzinnig herkenbaar is.
1.3 Iconen & symbolen
Iconen moeten direct herkenbaar, contrastrijk en consistent toegepast zijn. De betekenis mag nooit afhankelijk zijn van kleur en moet ook in zwart-wit behouden blijven.
1.3.1 Grootte & schaalbaarheid
Iconen zijn voldoende groot (idealiter 7–9 mm) en behouden hun silhouetherkenning bij verkleining, zodat zij onder alle printomstandigheden direct herkenbaar blijven.
1.3.2 Contrast
Iconen hebben stabiel, helder contrast (≥ 3:1) en steunen niet op kleur, dunne lijnen of drukafhankelijke details, zodat zij op elke achtergrond en in zwart-wit volledig zichtbaar blijven.
1.3.3 Consistentie
Alle iconen worden uniform toegepast in stijl, lijndikte, vormtaal en positie, zodat hun betekenis en herkenning door de gehele publicatie constant blijft.
1.3.4 Functionele betekenis
Functionele iconen worden altijd ondersteund door tekst of vaste vorm en zijn direct begrijpelijk zonder afhankelijkheid van kleur, zodat hun betekenis in alle situaties behouden blijft.
1.3.5 Lijndikte
Iconen hebben een voldoende robuuste en consistente lijndikte (minimaal 0,75–1 pt) zodat silhouet en detail in druk niet verloren gaan.
1.3.6 Silhouet
Elk icoon heeft een duidelijk en zelfstandig herkenbaar silhouet dat betekenis behoudt in zwart-wit en bij 50% verkleining, zonder afhankelijkheid van interne details of kleur.
1.3.7 Plaatsing
Iconen staan altijd op vaste, voorspelbare posities met voldoende witruimte en zonder overlap met foto’s of tekst, zodat lezers ze intuïtief kunnen vinden zonder zoekbelasting.
1.3.8 Witruimte & visuele isolatie
Iconen staan vrij van omliggende tekst en elementen, met voldoende en consistent toegepaste witruimte (minimaal enkele millimeters) zodat zij niet botsen met andere content en altijd duidelijk afzonderlijk herkenbaar blijven.
Leesbaarheid
Leesbaarheid richt zich op typografie, lettergrootte, regelafstand, regellengte, spatiëring en lay-out. Een publicatie is leesbaar wanneer de typografische keuzes het oog ondersteunen in plaats van belasten. Duidelijke fonts, voorspelbare structuren en voldoende witruimte zorgen ervoor dat lezers inclusief ouderen, slechtzienden en mensen met leesproblemen, de inhoud comfortabel en zonder vermoeidheid kunnen opnemen.
2.1 Lettertype en typgrafie
Typografie moet direct leesbaar zijn. EPAS vraagt om duidelijke lettertypes, voldoende grootte, goede regelafstand en rustige spatiëring zodat tekst zonder inspanning te volgen is.
2.1.1 Minimum lettergrootte
Tekst heeft een minimale lettergrootte van 12 pt, waarbij kritieke informatie niet kleiner dan 10 pt is en grotere doelgroepen een verhoogde minimale puntgrootte vereisen.
2.1.2 Lettertype-eisen
Het gebruikte lettertype is functioneel, robuust en goed leesbaar, zonder decoratieve, script- of ultra-lichte varianten, en met voldoende open vormen en consistente lijndiktes.
2.1.3 Stijlgebruik
Stijlmiddelen zoals hoofdletters, cursief en onderstreping worden spaarzaam en uitsluitend functioneel toegepast, zonder dat zij de leesbaarheid of woordvormherkenning verstoren.
2.1.4 Interlinie
Tekst gebruikt een voldoende royale regelafstand (≥120%) zodat regels visueel gescheiden blijven en regelherkenning behouden blijft.
2.1.5 Woord- & letterspatiëring
Tekst behoudt natuurlijke letter- en woordspatiëring zonder negatieve tracking of compressie, met voldoende witruimte tussen alinea’s.
2.1.6 Consistent typografiegebruik
Lettergrootte, lettertype, spatiëring en stijlgebruik worden consequent toegepast door de gehele publicatie.
2.2 Layout en structuur
De lay-out moet overzichtelijk en voorspelbaar zijn. Vaste indelingen, voldoende witruimte en heldere hiërarchie zorgen dat lezers de structuur moeiteloos begrijpen.
2.2.1 Regellengte
Regels hebben een lengte die leesbaarheid ondersteunt (idealiter 45–75 tekens) en geen overmatige woordafbrekingen veroorzaakt.
2.2.2 Kolomindeling
Kolommen zijn voldoende breed, duidelijk gescheiden en logisch geordend, zodat inhoud voorspelbaar en zonder verspringen kan worden gelezen.
2.2.3 Witruimte & marges
Tekstblokken beschikken over voldoende witruimte en ruime marges, zodat pagina’s overzichtelijk, luchtig en niet samengedrukt ogen.
2.2.4 Uitlijning
Lopende tekst is links uitgelijnd, zonder justified of rechts uitgevuld gebruik dat onregelmatige spatiëring veroorzaakt.
2.2.5 Visuele hiërarchie
Koppen, subkoppen en blokken zijn duidelijk herkenbaar, groter en visueel gescheiden, zodat de structuur snel te begrijpen is.
2.2.6 Tabellen & schema’s
Tabellen zijn duidelijk gestructureerd met voldoende celruimte, zichtbare scheiding en goed leesbare tekst.
2.2.7 Consistentie
Alle pagina’s volgen een vaste, voorspelbare visuele opbouw, met consistente posities voor rubrieken, labels en navigatie-elementen.
2.2.8 Geen visuele overbelasting
Pagina’s blijven visueel rustig, zonder storende achtergronden, overlappende elementen of overmatig decoratief gebruik.
Begrijpelijk
Begrijpelijk gaat over taal, structuur, hiërarchie, context en de manier waarop informatie wordt overgedragen. Een toegankelijke publicatie begeleidt de lezer door de inhoud met duidelijke koppen, logische volgordes, consistente termen en ondersteunende visuele elementen. De boodschap moet direct te begrijpen zijn zonder interpretatieproblemen of cognitieve overbelasting.
3.1 Navigatie & structuurlogica
De publicatie gebruikt een duidelijke, voorspelbare en consequent toegepaste navigatiestructuur waarin rubrieken, koppen, marges, iconen en indelingstabellen steeds volgens dezelfde visuele logica en posities worden toegepast.
3.1.1 Paginanummers
Paginanummers zijn duidelijk zichtbaar, goed contrasterend en publicatiebreed op exact dezelfde positie geplaatst, zodat lezers zich zonder zoeken kunnen oriënteren.
3.1.2 Rubrieken & vaste patronen
Rubrieken en vaste paginaonderdelen volgen een herkenbare, consequente volgorde en opbouw, waarbij stijl, positie en interne structuur in elke editie identiek blijven.
3.1.3 Navigatielogica
De publicatie hanteert een heldere en consistente hoofdstructuur (bijv. chronologisch of thematisch) zonder verspringende lay-outs, waardoor de ordening intuïtief te volgen blijft.
3.1.4 Grid & visuele structuur
Er wordt één uniform grid gebruikt met vaste kolommen, marges, tussenruimtes en uitlijningen, zodat alle pagina’s visueel stabiel, voorspelbaar en consistent zijn opgebouwd.
Gebruiksvriendelijkheid
Gebruiksvriendelijkheid omvat navigatie, paginanummers, rubrieken, grids, materiaalkeuze, papierdikte, formaat en binding. Een publicatie is gebruiksvriendelijk wanneer lezers zonder zoeken hun weg vinden, pagina’s prettig omslaan, onderdelen voorspelbaar zijn en de vormgeving logisch voelt. Voor kwetsbare lezers is deze fysieke én visuele ergonomie essentieel.
4.1 Materiaalkeuze & fysieke hanteerbaarheid
Het gebruikte materiaal moet comfortabel aanvoelen, goed hanteerbaar zijn en de leesbaarheid niet hinderen.
4.1.1 Materiaal ondersteunt leesbaarheid
Het gekozen materiaal biedt stabiel contrast, minimale reflectie en behoudt de leesbaarheid van tekst en iconen onder alle lichtomstandigheden.
4.1.2 Materialen mogen geen hinder veroorzaken
Het materiaal veroorzaakt geen reflectie, doorbloeding, vervorming of andere visuele of fysieke hinder tijdens gebruik.
4.1.3 Fysieke hanteerbaarheid
De publicatie is comfortabel vast te houden, te openen en door te bladeren, zonder overmatige fysieke inspanning.
4.2 Papiertype & reflectie
Het papiertype mag geen glans of reflectie veroorzaken en moet tekst en iconen onder alle lichtomstandigheden goed zichtbaar houden.
4.2.1 Papiertype & reflectie
Het papiertype is mat of laag-reflecterend en veroorzaakt geen schittering die leesinformatie belemmert.
4.3 Papierdikte & stabiliteit
Het papier moet stevig genoeg zijn om doorbloeding, doorschijnen en vervorming te voorkomen.
4.3.1 Papierdikte & stabiliteit
Het papier is dik en stevig genoeg om doorschijnen, doorbloeding en instabiel of kreukgevoelig gedrag te voorkomen.
4.4 Binding & hanteerbaarheid
De binding moet het document makkelijk laat openen en vlak laat liggen, zonder dat tekst in de binnenmarge verdwijnt.
4.4.1 Binding & hanteerbaarheid
De binding zorgt dat de publicatie vlak kan liggen, goed openblijft en geen tekst verbergt of vervormt, met minimale benodigde handkracht.
4.5 Formaat & fysieke bruikbaarheid
Het formaat moet comfortabel te hanteren zijn en voldoende ruimte bieden voor toegankelijke typografie en overzichtelijke lay-out.
4.5.1 Formaat & bruikbaarheid
Het formaat ondersteunt toegankelijke typografie en comfortabele fysieke hantering, zonder dat het ontwerp te compacte opmaak afdwingt of fysieke belasting veroorzaakt.
Disclaimer
EPAS (Eclusief Print Accessibility Standard) is een door Eclusief ontwikkeld raamwerk voor de toegankelijkheid van gedrukte publicaties.
De standaard is opgesteld op basis van ontwerpprincipes, toegankelijkheidsrichtlijnen, onderzoek naar gebruikersgedrag en best practices binnen de grafische sector.
EPAS is geen wettelijke norm en vervangt geen internationale standaarden zoals WCAG, EN-301549 of ISO-normeringen.
Het document dient als professionele richtlijn, bedoeld om ontwerpers, uitgevers, redacties en organisaties te ondersteunen bij het creëren van toegankelijke, begrijpelijke en gebruiksvriendelijke printmaterialen.
Hoewel EPAS met zorg en expertise is samengesteld, kan Eclusief niet garanderen dat publicaties automatisch voldoen aan wettelijke verplichtingen of dat alle toegankelijkheidsbehoeften van elke individuele gebruiker worden gedekt.
Organisaties blijven zelf verantwoordelijk voor het naleven van relevante wet- en regelgeving.
Het is toegestaan EPAS te gebruiken als referentie of kwaliteitskader, mits verwijzing naar de bron (Eclusief) behouden blijft.
Wijzigingen, interpretaties of afgeleide versies van EPAS mogen niet worden gepresenteerd als de officiële standaard zonder voorafgaande toestemming van Eclusief.