EPAS – Richtlijnen voor toegankelijk drukwerk
De EPAS-richtlijnen (Eclusief Print Accessibility Standard) vormen de meest complete en professionele set richtlijnen voor toegankelijk drukwerk. Waar digitale informatie al jaren wordt beoordeeld volgens WCAG, ontbrak er lange tijd een vergelijkbare standaard voor fysieke publicaties. EPAS (Eclusief Print Accessibility Standards) brengt daar verandering in door duidelijke normen voor toegankelijkheid vast te leggen die daadwerkelijk toepasbaar zijn in de praktijk.
Eclusief ontwikkelde EPAS om deze leegte te vullen en organisaties een toetsbaar, betrouwbaar kader te bieden waarmee zij kunnen beoordelen of hun drukwerk écht begrijpelijk, leesbaar en bruikbaar is – ook voor ouderen, slechtzienden en mensen met een beperking. Daarmee vormen de EPAS-richtlijnen de eerste set drukwerk toegankelijkheid normen die zowel ontwerpers, uitgevers als drukkerijen duidelijke richting geeft.
Wat is EPAS en waarom is het ontwikkeld?
Digitale toegankelijkheid kreeg de afgelopen jaren veel aandacht, maar fysieke communicatie bleef opvallend achter. Organisaties werken vaak al verplicht volgens digitale normen zoals het Besluit digitale toegankelijkheid overheid, maar voor drukwerk waren er tot voor kort geen heldere richtlijnen voor toegankelijk drukwerk waarop ontwerpers, uitgevers of drukkers hun werk konden baseren.
De behoefte aan een professionele standaard werd steeds groter – een standaard die:
- richting geeft aan ontwerp, typografie en materiaalkeuze
- organisaties helpt om inclusiever en duidelijker te communiceren
- lezers ondersteunt met beter leesbare en begrijpelijke informatie
- de toegankelijkheid van drukwerk op hetzelfde niveau brengt als digitale toegankelijkheid
EPAS vervult precies die rol. Het vormt een praktisch en toetsbaar toegankelijkheidskader voor drukwerk, gebaseerd op realistische gebruikssituaties en aantoonbare richtlijnen voor toegankelijk drukwerk.
Ontwikkeld vanuit praktijk, onderzoek en echte lezers
EPAS is geen theoretisch model, maar een normenstelsel dat volledig is opgebouwd uit praktijkervaring. De normen voor toegankelijkheid voor drukwerk binnen EPAS zijn ontwikkeld op basis van:
- ervaring met drukwerk, typografie en informatieontwerp
- terugkerende problemen die zichtbaar worden tijdens audits
- inzichten in hoe verschillende doelgroepen drukwerk ervaren
- materiaalonderzoek naar papier, glans, dikte, coating en binding
- licht- en contrastmetingen die tonen hoe drukwerk functioneert in realistische omstandigheden
Hierdoor biedt EPAS een raamwerk dat niet alleen vastlegt wat toegankelijk drukwerk moet zijn, maar ook hoe je drukwerk op toegankelijkheid beoordeelt en waarom bepaalde ontwerp- of materiaalkeuzes cruciaal zijn voor leesbaarheid en gebruiksgemak. Organisaties die willen voldoen aan professionele richtlijnen voor toegankelijk drukwerk vinden in EPAS een helder, toepasbaar en toekomstbestendig referentiekader.
De 4 EPAS-Principes
EPAS vormt het meest complete kader voor toegankelijkheid principes drukwerk in Nederland. Deze vier principes beschrijven alle factoren die bepalen of drukwerk zichtbaar, leesbaar, begrijpelijk en bruikbaar is. Elk principe bevat toetsbare criteria, waardoor organisaties hun drukwerk objectief kunnen beoordelen en verbeteren. Samen vormen ze het fundament van professionele richtlijnen voor toegankelijk drukwerk.
Principe 1: Zichtbaar
Het eerste EPAS-principe richt zich op de visuele duidelijkheid van drukwerk. Zichtbaarheid vormt een essentieel onderdeel van de richtlijnen voor toegankelijk drukwerk, omdat lezers pas kunnen beginnen met interpreteren als informatie goed te onderscheiden is.
Belangrijke aandachtspunten:
Zichtbaar drukwerk voldoet aan duidelijke toegankelijkheidsprincipes:
- contrast blijft voldoende onder uiteenlopende lichtomstandigheden
- foto’s en achtergronden hinderen de leesbaarheid niet
- iconen zijn herkenbaar, duidelijk en consistent
- vormgeving ondersteunt de inhoud in plaats van andersom
Met dit principe legt EPAS vast welke zichtbaarheidseisen bepalen of drukwerk toegankelijk is, zowel voor lezers met goed zicht als voor ouderen en mensen met een visuele beperking.
Principe 2: Leesbaar
Het tweede EPAS-principe behandelt alles wat bepaalt hoe comfortabel en moeiteloos tekst gelezen kan worden. Leesbaarheid is een van de meest directe richtlijnen voor toegankelijk drukwerk, omdat typografie en lay-out enorme invloed hebben op de ervaring van de lezer.
Belangrijke aandachtspunten:
- lettergrootte afgestemd op doelgroep en context
- voldoende regelafstand en logische kolombreedtes
- een hiërarchie die in één oogopslag helder is
- genoeg witruimte om rust en overzicht te creëren
Dit principe laat zien hoe EPAS de toegankelijkheid van drukwerk beoordeelt en waarom typografische keuzes cruciaal zijn voor een inclusieve leeservaring.
Principe 3: Begrijpelijk
Waar leesbaarheid gaat over kúnnen lezen, gaat begrijpelijkheid over kúnnen volgen. Dit EPAS-principe maakt duidelijk dat informatie logisch moet zijn opgebouwd om inzichtelijk en scanbaar te blijven. Begrijpelijkheid vormt daarmee een centraal onderdeel van de richtlijnen voor toegankelijk drukwerk.
Belangrijke aandachtspunten:
- heldere hoofdstukken, introducties en pagina-indelingen
- herkenbare patronen en visuele ankers
- paginagebruik afgestemd op scanbaarheid
- voorspelbare informatiestromen die de lezer geleiden
Hiermee wordt duidelijk welke structuurprincipes bijdragen aan toegankelijk drukwerk, zodat informatie niet alleen wordt gelezen, maar ook begrepen.
Principe 4: Gebruiksvriendelijk
Het vierde EPAS-principe maakt de standaard uniek. Drukwerk is een fysiek product – daarom kijkt EPAS niet alleen naar ontwerp, maar ook naar materiaal en hanteerbaarheid. Fysieke toegankelijkheid wordt vaak vergeten in digitale kaders, maar is onmisbaar binnen de richtlijnen voor toegankelijk drukwerk.
Belangrijke aandachtspunten:
- papier mag niet glanzen of doorschijnen
- boekjes moeten open blijven liggen zonder moeite
- formaat moet passen bij de doelgroep en het gebruik
- pagina’s moeten makkelijk omslaan
- drukwerk moet bruikbaar blijven in diverse lichtsituaties
Met dit principe legt EPAS vast welke fysieke toegankelijkheidsnormen belangrijk zijn voor drukwerk, iets wat in geen enkele digitale richtlijn wordt meegenomen.
Kortom
De EPAS-principes vormen samen een volledig, praktisch en toetsbaar raamwerk dat duidelijk maakt waaraan toegankelijk drukwerk moet voldoen en hoe organisaties dit kunnen beoordelen. Deze vier richtlijnen voor toegankelijk drukwerk zorgen voor publicaties die niet alleen mooi zijn, maar ook zichtbaar, leesbaar, begrijpelijk én bruikbaar voor iedereen.